یکشنبه 30 خرداد 1400

تولید رزهای جدید با استفاده از روش افزایش سطح پلوییدی

اساتید راهنما دکتر قربانعلی نعمت زاده دکتر مریم جعفرخانی کرمانی استاد مشاور دکتر محمدرضا قنادها نگارش پگاه خسروی
پایان نامه در رشته مهندسی کشاورزی گرایش اصلاح نباتات در مجتمع آموزش عالی و منابع طبیعی ساری و بخش کشت بافت و انتقال ژن پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران در سال 1385 انجام شده است.

چکیده
رزاسه یک خانواده بزرگ و متعدد از تقریبا 100 جنس که شامل حدود 3000 گونه می‌باشد، است. جنس رز دارای 7 کروموزوم پایه می‌باشد که سطح پلوییدی افراد درون این جنس در یوپلوییدها از 14=x2=n2 تا 56=x8=n2 تغییر می‌کند. بیشتر گونه‌های رز دیپلویید هستند در حالیکه بیشتر ارقام تولید شده جدید تتراپلویید می‌باشند. هیبرید بین آنها امکان تولید تریپلوییدهایی با باروری بسیار پایین را ایجاد می‌کند. این مساله می‌تواند بوسیله تولید آلوتتراپلوییدها از دیپلوییدها و یا تولید هگزاپلوییدهای بارور بوسیله دوبل کردن کروموزومهای گیاهان تریپلویید عقیم حل شود. در پروژه حاضر پس از بهینه سازی محیط کشت و تکثیر گونه پرسیکا (دیپلویید) و دو کولتیوار آیس‌برگ (تریپلویید) و آکیتو (تتراپلویید)، سه نوع ماده افزاینده سطح پلوییدی یعنی اوریزالین، APM و تریفلورالین با غلظتهای 0، 3، 6، 12 و 24 میکرومولار در زمانهای 12، 24 و 48 ساعت برای تعیین بهترین غلظت و زمان تیمارگذاری جهت افزایش سطح پلوییدی این گیاهان مورد مقایسه قرار گرفتند. مقایسه فیتاژل و آگار جهت انجماد محیط کشت نشان‌دهنده برتری آگار به دلیل ممانعت از شیشه‌ای شدن برای پرسیکا بود ضمن اینکه آزمایشات نشان دادند بهترین محیط جهت استقرار و تکثیر پرسیکا محیط پایه VS با ویتامینهای گامبورگ به اضافه 7/2 گرم در لیتر هموکلسیم گلوکونات می‌باشد. بهترین تعادل هورمونی جهت تکثیر و شاخه‌زایی این گیاهان 4 میکرومولار BAP به همراه 5/0 میکرومولار NAA با میانگین حداکثر تولید 1/10 شاخه جانبی و 25 برگ سبز در رز آیس برگ بدست آمد. همچنین بهترین محیط ریشه‌زایی برای همین گیاه محیط یک چهارم VS در محیط نیمه جامد با میانگین حداکثر ریشه‌زایی 33/93% در نظر گرفته شد. گیاهچه‌های کشت‌بافتی با موفقیت به خاک منتقل و درصد زنده‌مانی آنها برای گیاهان تیمار شده با محیطهای مایع و نیمه‌ جامد به ترتیب 90 و 70 درصد بود. مقایسه سه نوع ماده افزاینده سطح پلوییدی در این گیاهان بیان‌کننده این موضوع است که این مواد از لحاظ تاثیرگذاری برای دوبل کردن کروموزومها با یکدیگر یکسان می‌باشند و از لحاظ آماری با یکدیگر تفاوت معنی‌داری ندارند، چنانکه کاربرد تمامی غلظتها و زمانهای ذکر شده با ماده تریفلورالین و APM روی رز آیس‌برگ منجر به ایجاد حداکثر هگزاپلوییدی (70%) با تریفلورالین و (60%) با APM در غلظت 24 میکرومولار در 48 ساعت بدست آمد ضمن اینکه میزان دو برابر شدن کروموزومها با هر سه ماده در رز آیس برگ با غلظت 6 میکرومولار در زمان 24 ساعت 66/6% بدست آمد. این در حالیست که کاربرد همین میزان از ماده اوریزالین بر پرسیکا منجر به 60 درصد تتراپلوییدی در این گیاه شد که این موضوع نشان دهنده نقش فاکتور ژنوتیپ و خصوصا سطح پلوییدی گیاه اولیه در تعیین میزان افزایش سطح پلوییدی است، کما اینکه افزایش نیافتن سطح پلوییدی رز تتراپلویید آکیتو با غلظتها و زمانهای آزمایش شده حاکی از مقاومت این گیاه در برابر افزایش دهندگان سطح پلوییدی است. قابل ذکر است که بررسی فلوسیتومتری در دو زمان 18 و 24 هفته پس از تیمارگذاری مناسب بودن قطعی زمان 24 هفته را جهت تعیین میزان افزایش سطح پلوییدی تعیین کرد بدین معنی که در طول این دوره میکسوپلوییدها به گیاهان با سطح پلوییدی پایه و دوبل تبدیل گشتند.