چهارشنبه 22 اردیبهشت 1400

تعیین مقدار مناسب پرتودهی با پرتو گاما به منظور جهش‌زایی در پداژه گیاه زینتی مریم

تحقیق و نگارش: مرتضی گنجی نژاد   استاد راهنما: دکتر سید نجم الدین مرتضوی اساتید مشاور: دکتر علی سلیمانی و مهندس شهرام مشایخی
پایان نامه فوق جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc) رشته مهندسی کشاورزی گرایش باغبانی- گیاهان زینتی در دانشگاه زنجان در سال 1393 انجام شده است.

چکیده
به منظور بررسی اثر پرتو گاما بر برخی خصوصیات مورفوفیزیولوژیک گل مریم، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمار آزمایشی شامل هشت سطح پرتو گاما (صفر، 20، 30، 40، 50، 60، 70 و 80 گری) بود. در بین گونه‌های مختلف مریم، گونه tubrosa در اغلب نقاط دنیا کشت و کار می‌شود. از این گونه به دلیل پرپر بودن نمی‌توان در برنامه‌های دورگ گیری استفاده کرد و لذا برای اصلاح و القاء تنوع در آن باید از روش‌های نوین اصلاح از جمله جهش، پلی پلوئیدی، کشت بافت، انتقال ژن و غیره استفاده کرد. در این میان موتاسیون می‌تواند بسیار مؤثر و ارزشمند باشد. لذا این تحقیق به منظور برآورد بهترین دوز پرتوتابی اشعه گاما با منبع کبالت 60، با توجه به صفاتی از قبیل درصد زنده مانی و سرعت جوانه زنی در گل مریم انجام شد. نتایج نشان داد که دوزهای مختلف پرتو گاما روی سطح برگ، محتوای نسبی آب برگ، ارتفاع ساقه گل دهنده، درصد و سرعت جوانه زنی، وزن تر و خشک، تعداد گلچه، نشت یونی و قطر پداژک تأثیر معنی‌داری داشتند به‌طوری که با افزایش دوز اشعه میزان سطح برگ، ارتفاع ساقه گل دهنده، تعداد برگ، تعداد گلچه کاهش یافت. در بین صفات مورد بررسی ارتفاع ساقه گل دهنده در بیشتر موارد بیشترین ضریب تغییرات را نشان داد که بیان کننده تأثیر پذیری بیشتر این صفت نسبت به مقادیر مختلف پرتودهی اشعه گاما می‌باشد.
نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین تیمارها در مورد صفات درصد زنده مانی (جوانه زنی) و سرعت جوانه زنی اختلاف معنی دار در سطح 1% و در مورد صفت وزن خشک بوته‌ها اختلاف در سطح 5% مشاهده شد. در بین صفات درصد و سرعت جوانه زنی و هم چنین وزن خشک بوته‌ها جهت مشخص نمودن بیشترین درصد زنده مانی مشخص شد که تیمار 20 گری بیشترین درصد زنده مانی را نسبت به تیمارهای بالاتر دارا بود. مقایسه میانگین تیمارها نشان داد که بین تیمار 20 گری با شاهد تفاوت معنی داری نبود در مقابل بین تیمارهای 30، 40 و 50 گری با شاهد تفاوت معنی داری مشاهده شد (درصد و سرعت جوانه زنی پایین).
واژگان کلیدی: گل مریم، پرتو گاما، درصد زنده مانی، موتاسیون