چهارشنبه 22 اردیبهشت 1400

نیلوفر آبی (بخش سوم)

مترجم دکتر نرگس مجتهدی
ریزوم‌های نیلوفر آبی در کف آب استخرها یا رودخانه کشت می‌شوند در حالیکه برگ‌ها در سطح آب شناور هستند. گل‌ها معمولا در انتهای گل‌آذین ضخیمی که حدودا چند سانتی‌متر بالای سطح برگ‌هاست، تشکیل می‌شوند.

ریزوم‌های نیلوفر آبی در کف آب استخرها یا رودخانه کشت می‌شوند در حالیکه برگ‌ها در سطح آب شناور هستند. گل‌ها معمولا در انتهای گل‌آذین ضخیمی که حدودا چند سانتی‌متر بالای سطح برگ‌هاست، تشکیل می‌شوند. عمر گل نیلوفر معمولا بسیار کوتاه است. گل نیلوفر صورتی Nymphaea caerulea معمولا سه روز بیشتر دوام ندارد. روز اول که از آب خارج می شود، سفید رنگ، روز دوم که با طلوع خورشید گلبرگ هایش گشوده می شود، صورتی کمرنگ و روز سوم صورتی پر رنگ است. با غروب روز سوم دیگر گلبرگ هایش بسته نمی شود و به داخل مرداب باز گشته و یا گلبرگ هایش پرپر می شـوند.

این گیاه معمولا حدود 150 سانتی‌متر بلندی دارد و پس از گسترش، قطر آن در حدود 3 متر افزایش می یابد. البته گزارشاتی وجود دارد مبنی بر اینکه ارتفاع نیلوفر به حدود 5 متر نیز رسیده‌ است. برگ‌ها با قطری حدود 60 سانتی‌متر گسترده می‌شوند در حالیکه قطر گل‌های آنها تقریبا به 20 سانتی‌متر می‌رسد. نیلوفر آبی آمازون بزرگترین گونه‌ی نیلوفر آبی در جهان است که به آن " نیلوفر آبی غول‌آسا " نیز می‌گویند و در آب‌های کم عمق رودخانه آمازون در آمریکای جنوبی رشد می‌کند. قطر هر کدام از برگ‌های این گل به 2 متر یا بیشتر می‌رسد و با در نظر گرفتن مرکز ثقل آنها، وزنی معادل چندین کیلو‌گرم را می‌تواند، تحمل کند به طوریکه اگر برگ بدون سوراخ و سالم باشدکودکانی با وزن حدود 12 کیلوگرم به راحتی روی برگ‌های آن سوار می‌شوند. این گیاه به عنوان "بزرگترین گیاه گلدار بر روی زمین" در کتاب رکوردهای گینس به ثبت رسیده است.

 

گزارشاتی مبنی بر اینکه نیلوفرها همچون حیوانات خونگرم، توانایی تنظیم دمای داخلی گل خود را به طور محدود دارا هستند، توسط محققین ارائه گردیده است. دکتر پل شولتز-متل و دکتر سیمور، فیزیولوژیست‌های دانشگاه آدلاید استرالیا گزارش کرده‌اند که گل‌های باز شده نیلوفر که در باغ گیاهشناسی آدلاید گل داده اند، قابلیت کنترل دمای خود بین 35-30 درجه سانتی‌گراد را دارا هستند. این شرایط حتی زمانی که دمای محیط حدود 10 درجه سانتی‌گراد افت می‌کند همچنان وجود دارد. این مقاله در مجله نیچر (Nature)در حوزه گیاهان تولید کننده گرما و تنظیم حرارتی (Thermoregulation)به چاپ رسیده است.  


ویژگی فقط در دو گونه گیاهی دیگر شامل Symplocarpus foetidus و Philodendron selloum مشاهده شده است. دانه نیلوفر قادر است بیش از هزار سال عمر کند و توانایی آغاز فعالیت پس از یک دوره خواب و استراحت را داراست. در سال 1994، دانه یک گونه نیلوفر با طول عمر 1300 سال که به صورت سنتی مقدس شمرده می‌شد، در شرایط مناسب رویشی جوانه زد. گونه مقدس نیلوفر با گونه Nymphaea caerulea مرتبط است و از لحاظ بیوشیمیایی مشابه Nelumbo nucifera است. هر دو گونه دارای آلکالوئیدهای نوسیفرین و آپورفین هستند. ژنوم نیلوفر مقدس در سال 2013 به طور کامل توالی‌یابی گردیده است.

موارد استفاده نیلوفر آبی
گل، برگ‌ و گل‌آذین نیلوفرآبی الهام‌بخش هنرمندان برای ساخت آثار هنری از جمله انواع زیورآلات، ظروف سفالی و تابلوهای نقاشی است. گل‌آذین خشک شده نیلوفر که به دلیل داشتن حفره‌های آبی، مشبک است برای مصارف زینتی، دکوراسیون، بسته‌بندی تزیینی و همچنین گل‌آرایی سنتی ژاپنی به فروش می‌رسد.


گل‌، دانه‌، برگ‌های جوان و ریزوم‌ها خوراکی هستند. گلبرگ‌های نیلوفر در بعضی از مناطق آسیا به عنوان خوراکی و به عنوان پودر نیز استفاده می‌شوند. برگ‌های بزرگ آن به عنوان پوشش طبیعی برای بسته‌بندی غذاها قابل استفاده هستند. در شبه جزیره کره، برگ‌ها و گلبرگ‌ها به عنوان جوشانده مصرف می‌شوند. ساقه‌های جوان نیلوفر به عنوان یکی از اجزای تشکیل‌دهنده سالاد در ویتنام استفاده می‌شوند. ریزوم‌های نیلوفر با عناوین مختلفی از جمله "رنکون" به زبان ژاپنی، "کامال‌کاکری" به هندی و "یئون‌گون" در زبان کره‌ای به عنوان سبزی به سوپ اضافه می‌شوند و یا به صورت کاملا سرخ شده، آب‌پز یا تف داده شده مصرف می‌شوند. ریزوم‌ها در طب سنتی آسیایی نیزاستفاده می شوند. کلیه قسمت‌های نیلوفر بصورت خام مصرف می شوند که احتمال انتقال انگل به اینصورت وجود دارد. در بسیاری از کشورها‌، ساقه‌ و ریزوم‌ اغلب با استفاده از سرکه برنج، شکر، فلفل و سیر به صورت ترشی مصرف می شوند. بافت ریزوم‌ ترد با طعم شیرین-ترش است.

ریشه‌های نیلوفر غنی از فیبر، پتاسیم، ویتامین‌های B6 وC، تیامین، ریبوفلاوین فسفر، مس و منگنز است و اسیدهای چرب اشباع بسیار کمی دارد. در چین، پرچم‌ گل‌ها را خشک می‌کنند و به عنوان چای گیاهی مصرف می‌کنند و در ویتنام به عنوان عطر چای مورد استفاده قرار می گیرد. دانه‌های نیلوفر به صورت آجیلی یا خام و یا به صورت پاپ‌کورن استفاده می‌شوند.

 

 

 


در کشورهای شرق آسیا دانه‌ها ابتدا جوشانده و نرم شده و سپس با اضافه نمودن شکر به صورت رب در پودینگ برنج و مون‌کیک (کیک سنتی ویتنامی) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

 

 


در ایالت‌های جنوبی هند، ساقه‌ها برش داده می‌شوند و پس از نمک‌سود شدن خشک می‌گردند. برش‌های خشک شده پس از سرخ‌ شدن به عنوان غذای جانبی مورد استفاده قرار می گیرند. در سریلانکا ساقه‌های مخلوط شده با پودر کاری غذای لذیذی محسوب می شود. در برمه با تولید پارچه منحصر به فردی از فیبرهای نیلوفر ردای مخصوصی برای مجسمه بودا بافته می‌شود.