چهارشنبه 1 اردیبهشت 1400

نیلوفر آبی (بخش دوم)

تهیه کننده: دکتر نرگس مجتهدی
نام گل نیلوفر در زبان سانسکریت پادما(padma) ، در زبان چینی لی‌ین‌هوا (lien-hua)، به زبان ژاپنی رنگه (Range) و در انگلیسی لوتوس (lotus) است.

نام گل نیلوفر در زبان سانسکریت پادما(padma) ، در زبان چینی لی‌ین‌هوا (lien-hua)، به زبان ژاپنی رنگه (Range) و در انگلیسی لوتوس (lotus) است. نیلوفر در شرق باستان همان‌قدر اهمیت دارد که گل رز در غرب. نیلوفر در سده هشتم پیش از میلاد (احتمالا از مصر) به فینیقیه و از آنجا به سرزمین آشور و ایران انتقال یافت و در این سرزمین‌ها گاهی جانشین درخت مقدس نیز گردیده است. زرتشتیان این گل را مقدس می‌دانند زیرا این گل زیبا در میان مرداب رشد کرده و آنها براین باورند که محیط نامناسب زندگی نمی‌تواند دلیلی بر پرورش بد انسان باشد. حکاکی سنگ نگاره لوتوس در تخت جمشید حکایت از اهمیت این گل نزد ایرانیان دارد. در حجاری‌های طاق بستان کرمانشاه هم گل نیلوفر مربوط به زمان ساسانیان دیده می‌شود. ظاهرا گلی که در دستان پادشاهان حجاری شده در تخت جمشید دیده می‌شود، نماد صلح و شادی بوده است. از آنجا که این گل با آب در ارتباط است نماد آناهیتا ایزد بانوی آب‌های روان است. در فرهنگ آشوری فینیقی و در هنر یونانی رومی‌ نیلوفر به معنی تدفین و مجلس ترحیم و نشانگر مرگ و تولد دوباره رستاخیز و زندگی بعدی و نیروهای نوزایی طبیعت است.


 

نیلوفر در اسطوره‌های یونانی و رومی ‌علامت مشخصه افرودیت- ونوس است.

در فرهنگ بودایی، ظهور بودا به صورت نوری صادر شده از نیلوفر تصویر می‌شود. گاهی بودا را می‌بینیم که در یک نیلوفر شکوفا به تخت نشسته است. در حقیقت در تعلیمات بودایی نیلوفر تا حد زیادی در قلمرو ماوراءالطبیعه وارد می‌شود. در معابد بودایی نقش نیلوفر وجود دارد و نیلوفر جزء هشت علامت فرخندگی در کف پای بودا است.

در فرهنگ چینی نماد پاکی، حفاظت، ظرافت، روحانی بودن، صلح، باروری و تجسم زنانه است و علامت تابستان نیز می‌باشد. چینی‌ها گل نیلوفر را مظهر گذشته حال و آینده می‌دانند، زیرا گیاهی است که در یک غنچه گل می‌دهد و دانه می‌کند. همین طور نماد نجابت است به این دلیل که از آبهای آلوده بیرون می‌آید اما آلودگی را نمی‌پذیرد. گل نیلوفر به عنوان نشانه ایزیس مظهر باروری و پاکی و بکارت است. خدای خورشید و آفریننده مصری به صورت کودکی مصور شده که بر روی گل آرمیده است یا سر او از گل نیلوفر بیرون می‌آید. نیلوفر نشانه مصر علیا بود.
سر ستون‌های معابد مصری را به گونه ای می‌آراستند که نیلوفر را بر روی آنها به صورت غنچه و گاه گشوده حجاری می‌کردند. در فرهنگ هندی گل نیلوفر، گلی است از خود به وجود آمده و نامیراست و نماد جهان به شمار می‌رود. گاهی کوه مرو به مفهوم محور جهان در مرکز آن تصویر شده است. لوتوس نام یکی از حرکات یوگا است.


در اسطوره‌های هندی با سه خدای اصلی مواجه می‌شویم که عبارتند از برهما (خدای آفریننده) ویشنو (خدای نگهدارنده) و شیوا (خدای نابودکننده). در یک اسطوره قدیمی آمده که چگونه کیهان از نیلوفری زرین که بر روی آبهای کیهانی در حرکت بوده به وجود آمده و از آن برهما متولد شده است. هنگامی ‌که مراسم برهما جای خود را به مراسم ویشنو داد وی را بعدها به صورتی مجسم کردند که بر روی گل نیلوفری که از ناف ویشنو می‌روید نشسته است. یک الهه هندویی به نام پادماپانی وجود دارد که به معنی زنی است که نیلوفر دردست دارد. لاکشمی ‌همسر ویشنو و پارواتی همسر شیوا هم با نیلوفر در ارتباط هستند. در هندوستان که رود برایشان خیلی اهمیت دارد الهه‌های رودگاهی بر روی نیلوفر سوارند.